হাইঠা মাটিত পৰিল! সিন্ধু জল সন্ধি সন্দৰ্ভত প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভাৰতৰ সৈতে কথা পাতিব বিচাৰিছে পাকিস্তানে

পহলগাম সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ পিছত পাকিস্তানৰ বিৰুদ্ধে ভাৰতে গ্ৰহণ কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ সিদ্ধান্তসমূহৰ ভিতৰত আছিল সিন্ধু জল সন্ধি (IWT) স্থগিত ৰখা। এই সন্ধি স্থগিত ৰখাৰ পিছত পাকিস্তান জল সংকটৰ সন্মুখীন হয়। প্ৰথমবাৰৰ বাবে এই সন্ধি স্থগিত ৰখাৰ সিদ্ধান্ত ভাৰতে গ্ৰহণ কৰিছিল। কিন্তু ১৯৬০ চনত স্বাক্ষৰিত জল সন্ধিৰ বিষয়ে ভাৰতৰ আপত্তিসমূহৰ বিষয়ে ইছলামবাদে প্ৰথমবাৰৰ বাবে দিল্লীৰ সৈতে কথা পতাৰ ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰিছে।

‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ কাকতত প্ৰকাশিত বাতৰি অনুসৰি, পাকিস্তানৰ জলসম্পদ সচিব চৈয়দ আলী মুৰ্তাজাই শেহতীয়াকৈ ভাৰতে জল সন্ধি স্থগিত ৰখাৰ সিদ্ধান্তৰ আনুষ্ঠানিক অধিসূচনাৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাইছিল বুলি অনুমান কৰা হৈছে। তেওঁ চৰকাৰৰ হৈ ভাৰতৰ উদ্বেগকলৈ আলোচনা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিছিল।

সূত্ৰ অনুসৰি, সন্ধিৰ পৰা ওলাই অহাৰ কোনো ব্যৱস্থা নাই বুলি কোৱাৰ বাবে মুৰ্তাজাই এই সিদ্ধান্তৰ ভিত্তিক লৈ প্ৰশ্ন উত্থাপন কৰিছে।

ভাৰতে পাকিস্তানলৈ ২ খন জাননী প্ৰেৰণ কৰে

সন্ধিখনৰ ওপৰত ভাৰতৰ আপত্তিসমূহৰ আলোচনাৰ বাবে মুৰ্তাজাৰ প্ৰস্তাৱ বিশেষভাৱে তাৎপৰ্যপূৰ্ণ কাৰণ ইয়াৰ পূৰ্বে দুখন জাননী (২০২৩ চনৰ জানুৱাৰী মাহত আৰু তাৰ পিছত ২০২৪ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত) সিন্ধু জল সন্ধিৰ “পৰ্যালোচনা আৰু সংশোধনী”ৰ অনুৰোধ জনোৱাৰ পিছতো পাকিস্তানে স্পষ্টভাৱে কোনো ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰা নাছিল। কিন্তু ২২ এপ্ৰিলত পহলগামত সংঘটিত সন্ত্ৰাসবাদী আক্ৰমণৰ পিছত ভাৰতে তাৎক্ষণিকভাৱে কাৰ্যকৰী হোৱাকৈ সন্ধি স্থগিত ৰখাৰ পিছতহে পাকিস্তানে আলোচনাৰ বাবে ইচ্ছা প্ৰকাশ কৰিছে।

বুধবাৰে ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছে এই সন্দৰ্ভত অধিক তথ্য লাভ কৰিবলৈ মুৰ্তাজাৰ কাৰ্যালয়লৈ ফোন কৰিছিল যদিও কোনো সঁহাৰি নাপালে।

পাকিস্তানে সিন্ধু জল সন্ধি সন্দৰ্ভত আলোচনাত যোগদান কৰিবলৈ ইচ্ছুক সন্দৰ্ভত এতিয়া চৰকাৰৰ ভিতৰতে আলোচনা চলি আছে। আনহাতে চাৰিদিনীয়া সামৰিক সংঘৰ্ষৰ অন্তত দুয়োখন দেশৰ মাজত যুদ্ধবিৰতি স্থাপন কৰা হৈছে আৰু সীমান্তত আপেক্ষিক শান্তি আছে। বান্ধ আৰু জলাশয় নিৰ্মাণ কৰি পানী জমা কৰাৰ লগতে বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বাবেও ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ ভাৰতে আগ্ৰহী। অৱশ্যে ইছলামবাদে এনে যিকোনো পৰিকল্পনা বন্ধ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছে কাৰণ এনে নিৰ্মাণে তাত থকা যথাৰ্থ অৱস্থা সলনি কৰিব পাৰে।

২৪ এপ্ৰিলৰ পত্ৰখনত ভাৰতে কি কৈছিল

মুর্তাজাৰ এই পত্ৰ ভাৰতত তেওঁৰ সমকক্ষ দেবশ্ৰী মুখাৰ্জীৰ ২৪ এপ্ৰিলৰ পত্ৰৰ উত্তৰত আছিল, যি পহলগাম আত্মঘাতী আক্ৰমণৰ ২ দিন পাছত লিখা হৈছিল। মুখাৰ্জীয়ে তেওঁৰ পত্ৰত লিখিছে, “যিকোনো সন্ধিৰ সদিচ্ছাৰে সন্মান জনোৱাৰ বাধ্যবাধকতা সন্ধিৰ মৌলিক কথা। অৱশ্যে ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে আমি দেখিছো যে ভাৰতীয় কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চল জম্মু-কাশ্মীৰক লক্ষ্য কৰি পাকিস্তানৰ পৰা সীমা অতিক্ৰম কৰি সন্ত্ৰাসবাদ অব্যাহত আছে।” তেওঁ কয়, ‘ইয়াৰ ফলত ভাৰতে সন্ধিৰ অধীনত নিজৰ অধিকাৰ সম্পূৰ্ণৰূপে প্ৰয়োগ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰত্যক্ষভাৱে বাধাৰ সৃষ্টি হৈছে।’

পত্ৰত আগলৈ কোৱা হৈছে, “এই নিৰাপত্তাৰ বাবে উদ্ভৱ হোৱা অনিশ্চয়তাই এই সন্ধিৰ অধীনত ভাৰতৰ অধিকাৰৰ সম্পূৰ্ণ ব্যৱহাৰত প্ৰত্যক্ষভাৱে বাধাৰ সৃষ্টি কৰিছে।কেৱল এইটোৱেই নহয়, অন্যান্য উলংঘাৰ উপৰিও পাকিস্তানেও এই সন্ধিৰ অধীনত আলোচনাত যোগদান কৰিবলৈ ভাৰতৰ অনুৰোধৰ প্ৰতি সঁহাৰি জনাবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছে। এনে পৰিস্থিতিত ভাৰত চৰকাৰে এই সিদ্ধান্ত লৈছে যে সিন্ধু জল চুক্তি ১৯৬০ ৰ তাৎক্ষণিক প্ৰভাৱৰে স্থগিত কৰা।

সিন্ধু জল সন্ধিৰ ক্ষেত্ৰত ভাৰত কঠোৰ

ভাৰতীয় বিষয়াগৰাকীয়ে প্ৰেৰণ কৰা চিঠিৰ পিছতহে দুয়োখন দেশৰ মাজত সংঘাত চৰম সীমাত উপনীত হয়। ভাৰতে ‘অপাৰেচন সেন্দূৰ’ৰ জৰিয়তে পাকিস্তানে দখল কৰা কাশ্মীৰ (পি অ’ কে) আৰু পাকিস্তানৰ কেইবাটাও সন্ত্ৰাসবাদী শিবিৰ ধ্বংস কৰে। তাৰ পিছত পাকিস্তানে প্ৰতিশোধ লয়। ইয়াৰ পিছত দুয়োখন দেশে ১০ মে’ৰ সন্ধিয়া ৫ বজাৰ পৰা স্থল, আকাশ আৰু সাগৰীয় মাধ্যমেৰে সকলো সামৰিক কাৰ্যকলাপ বন্ধ কৰিবলৈ সন্মত হয়। তেতিয়াৰ পৰা সীমান্তত শান্তি অব্যাহত আছে।

বৈদেশিক মন্ত্ৰালয়ৰ মুখপাত্ৰ ৰণন্ধিৰ জয়ছৱালেও মঙলবাৰে সন্ধি স্থগিত ৰখাৰ সন্দৰ্ভত কয় যে, “সিন্ধু জল সন্ধি সদিচ্ছা আৰু বন্ধুত্বৰ মনোভাৱেৰে সিদ্ধান্ত লোৱা হৈছিল। ভাৰত এই চুক্তি তেতিয়ালৈকে স্থগিত থাকিব যেতিয়ালৈ পাকিস্তানৰ সীমাত সন্ত্ৰাসবাদীৰ বাবে বিশ্বাসযোগ্য আৰু অপ্ৰত্যাৱৰ্তনীয়ভাৱে এৰি নিদিয়ে। প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়েও কৈ থৈছে যে পানী আৰু তেজ একেলগে বৈ যাব নোৱাৰে।”