শাৰীৰিক প্ৰতিবন্ধকতাৰ বাবেই বঞ্চিত হৈছিল চাকৰিৰ পৰা, উচ্চতম ন্য়ায়ালয়ৰ ৰায়ে হাঁহি বিৰিঙালে সুজাতা বৰাৰ মুখত

অসমৰ এগৰাকী দিব্যাংগ চাকৰি প্ৰাৰ্থীৰ আবেদনৰ শুনানি গ্ৰহণ কৰি আজি এক গুৰুত্বপূৰ্ণ ৰায় প্ৰদান কৰে সৰ্বোচ্চ ন্য়ায়ালয়ে। সুজাতা বৰা নামৰ অসমৰ এগৰাকী যুৱতীয়ে চাকৰিৰ বাবে আবেদন কৰিছিল ক’ল ইণ্ডিয়াত। কিন্তু শাৰীৰিক প্ৰতিবন্ধকতাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত তেওঁক নিযুক্তি দিবলৈ অস্বীকাৰ কৰিছিল কৰ্তৃপক্ষই। তাৰ পাছতেই প্ৰাৰ্থীগৰাকী কাষ চাপে উচ্চতম ন্য়ায়ালয়ৰ। আজি এই বিষয়ত শুনানি গ্ৰহণ কৰি এক ৰায় প্ৰদান কৰে সৰ্বোচ্চ ন্য়ায়ালয়ে।

ন্যায়াধীশ জে বি পাৰ্দিৱালাই এক আদেশ জাৰি কৰি কয় যে এই বিষয়টোত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় মানৱ অধিকাৰ বিধেয়ক আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় শ্ৰমিক সংস্থাৰ মৌলিক নীতি আৰু কৰ্মক্ষেত্ৰৰ অধিকাৰৰ ঘোষণাপত্ৰত উল্লেখ কৰা মৌলিক অধিকাৰৰ সৈতে জড়িত নীতিসমূহ প্ৰযোজ্য।

পৰিস্থিতিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি ব্যৱসায়িক উদ্যোগসমূহে অতিৰিক্ত মানদণ্ডৰ কথা বিবেচনা কৰিব লাগিব। উদাহৰণস্বৰূপে, উদ্যোগসমূহে নিৰ্দিষ্ট গোট বা জনসংখ্যাৰ অন্তৰ্গত ব্যক্তিসকলৰ মানৱ অধিকাৰক সন্মান কৰিব লাগে, যিবোৰৰ বাবে বিশেষ মনোযোগৰ প্ৰয়োজন হ’ব পাৰে। কাৰণ এনে ক্ষেত্ৰত গুৰুত্ব প্ৰদান নকৰিলে তেওঁলোকৰ মানৱ অধিকাৰৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰিব পাৰে।

এই সম্পৰ্কে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ নথিপত্ৰত খিলঞ্জীয়া জনগোষ্ঠী, মহিলা, জাতীয় বা জাতিগত, ধৰ্মীয় আৰু ভাষিক সংখ্যালঘু সদস্য, শিশু, বিশেষভাৱে সক্ষম ব্যক্তি আৰু প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিক আৰু তেওঁলোকৰ পৰিয়ালৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে অধিক বিশদভাৱে আলোচনা কৰা হৈছে। পৰিৱেশ, সামাজিক, আৰু শাসন (ই এছ জি) কাঠামোত অক্ষমতা অন্তৰ্ভুক্তি সামাজিক মাত্ৰাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ উপাদান। ইয়াৰ ২০২৪ চনৰ গাইড অন ট্ৰেকিং ই এছ জিত দিব্য়াংগ ব্যক্তিসকলক অন্তৰ্ভুক্ত কৰাটো কোম্পানী আৰু বিনিয়োগকাৰীৰ বাবে বহনক্ষম পদ্ধতিৰ কৌশলগত সুবিধা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

ন্যায়াধীশ পাৰ্দিৱালাই এই আদেশত আৰু কয় যে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বাণিজ্য সংস্থাৰ (আই এল অ’) গ্ল’বেল বিজনেছ এণ্ড ডিচেবিলিটি নেটৱৰ্কে কোম্পানী আৰু বিনিয়োগকাৰীসকলক দিব্যাংগৰ অন্তৰ্ভুক্তিক কেৱল এটা অনুসৰণৰ বিষয় হিচাপে নহয়, বৰঞ্চ ব্যৱসায়িক প্ৰদৰ্শন আৰু স্থিতিস্থাপকতা বৃদ্ধি কৰা কৌশলগত সুবিধা হিচাপে চাবলৈ আহ্বান জনাইছে। সুজাতা বৰা নামৰ দিব্যাংগ মহিলাগৰাকীয়ে চাকৰিৰ বাবে উপযুক্ত হোৱাৰ পাছতো সাক্ষাৎকাৰৰ ক্ষেত্ৰত পিছ পৰি ৰ’ব লগীয়া হৈছিল। ইয়াৰ কাৰণ আছিল কেৱল তেওঁৰ শাৰীৰিক প্ৰতিবন্ধকতা।

কাৰ্যবিধিৰ মূল অংশটো পঢ়ি আদালতে কয়, “২০১৬ চনত আবেদনকাৰীয়ে সাক্ষাৎকাৰৰ বাবে যোগ্যতা অৰ্জন কৰিছিল, কিন্তু তেওঁৰ শাৰীৰিক প্ৰতিবন্ধকতাৰ বাবেই তেওঁক কৰ্মসংস্থাপনৰ পৰা বঞ্চিত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ শাৰীৰিক প্ৰতিবন্ধকতাই নিৰ্ধাৰিত মানক অক্ষমতা অতিক্ৰম কৰিছিল, আৰু কেৱল খালী পদৰ বিজ্ঞাপনত একাধিক শাৰীৰিক প্ৰতিবন্ধকতাৰ অন্তৰ্ভুক্তিৰ ব্যৱস্থা নাছিল, আৰু আবেদনকাৰীয়ে দৃষ্টিহীন প্ৰাৰ্থী হিচাপে আবেদন কৰিছিল, সেয়েহে তেওঁক নিয়োগৰ পৰা বঞ্চিত কৰা হৈছিল।”

উপৰোক্ত নীতিসমূহ মনত ৰাখি আদালতে অৱসৰৰ পদ সৃষ্টিৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। আমি নিশ্চিত যে ক’ল ইণ্ডিয়াৰ অধ্যক্ষই আবেদনকাৰীৰ অৰ্হতাৰ সমানুপাতিক উপযুক্ত পদবী প্ৰদান কৰিব আৰু এনে পৰিস্থিতিত তেওঁক বিশেষভাৱে সক্ষম ব্যক্তিৰ অধিকাৰ আইন, ২০১৬ৰ ধাৰা ২(জে)ৰ অধীনত সংজ্ঞায়িত সাৰ্বজনীন ডিজাইন অনুসৰি সুকীয়া কম্পিউটাৰ আৰু কিবৰ্ডৰ সৈতে উপযুক্ত ডেস্ক জব প্ৰদান কৰিব। অসমৰ তিনিচুকীয়া জিলাৰ মাৰ্ঘেৰিটাত থকা ক’ল ইণ্ডিয়া লিমিটেডৰ নৰ্থ ইষ্টাৰ্ণ ক’ল ফিল্ডছৰ কাৰ্যালয়ত যুৱতীগৰাকীয়ে আবেদন কৰিছিল।

ন্যায়াধীশ পাৰ্দিৱালাই কয়, “আমি স্পষ্ট কৰি দিওঁ যে আমি এই গোচৰৰ নিৰ্দিষ্ট তথ্য আৰু পৰিস্থিতিৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি ভাৰতীয় সংবিধানৰ ৪১ নং অনুচ্ছেদক ১৪ আৰু ২১ নং অনুচ্ছেদৰ সৈতে সংযুক্ত কৰি এই আদেশ গৃহীত কৰিছো। আমি এইটোও স্পষ্ট কৰি দিওঁ যে আমি ভাৰতৰ সংবিধানৰ ১৪২ নং অনুচ্ছেদৰ অধীনত প্ৰদান কৰা ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰি এই আদেশ গৃহীত কৰিছো।”

আদালতে যুক্তিসংগত আবাসৰ ধাৰণাটোৰ ওপৰত আলোচনা কৰি ওমকাৰ গোণ্ডা বনাম ভাৰতীয় সংঘ, ওম ৰাথোড় বনাম স্বাস্থ্য বিজ্ঞানৰ সঞ্চালক প্ৰধান, আৰু ৰাজীৱ ৰাতুৰি বনাম ভাৰতীয় সংঘৰ গোচৰত অক্ষমতাৰ অধিকাৰ সম্পৰ্কীয় পূৰ্বৰ সিদ্ধান্তৰ উদ্ধৃতি দিয়ে। ইয়াৰ উপৰিও মৌলিক অধিকাৰ আৰু ৰাজ্যিক নীতিৰ নিৰ্দেশনামূলক নীতিৰ প্ৰেক্ষাপটত মিনেৰা মিলছৰ সিদ্ধান্তৰ বিষয়েও আলোচনা কৰা হয়।

আদালতে ক’ল ইণ্ডিয়া লিমিটেডৰ অধিবক্তা বিবেক নাৰায়ণ শৰ্মাক তেওঁৰ এই প্ৰচেষ্টাৰ বাবে ধন্যবাদ জ্ঞাপন কৰাৰ লগতে এই গোচৰটো সুখদায়ক সিদ্ধান্তলৈ অনাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰ অৱদানৰ প্ৰশংসা কৰে। ইয়াৰ উপৰিও আবেদনকাৰীৰ স্বাস্থ্য পৰীক্ষা কৰা চিকিৎসকসকলক ধন্যবাদ জনায়। এই নিৰ্দেশ প্ৰদান কৰাৰ পাছত ন্যায়াধীশ পাৰ্দিৱালাই আবেদনকাৰী সুজাতা বৰাক শুভকামনা জনাই দেশক গৌৰৱান্বিত কৰিবলৈ আহ্বান জনায়।

উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ক’ল ইণ্ডিয়াক কি কি নিৰ্দেশ দিয়ে?

একাধিক অক্ষম প্ৰাৰ্থী নিযুক্তি দিবলৈ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ক’ল ইণ্ডিয়া লিমিটেডৰ অধ্যক্ষক নিৰ্দেশ দিয়ে। ২০১৬ চনত সাক্ষাৎকাৰত উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ পিছতো একাধিক অক্ষমতাৰ বাবে কৰ্মসংস্থাপনৰ পৰা বঞ্চিত হোৱা ব্যক্তিৰ বাবে অতিৰিক্ত পদ সৃষ্টি কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিয়ে সৰ্বোচ্চ ন্য়ায়ালয়ে। খালী পদৰ বিজ্ঞাপনত একাধিক অক্ষমতাৰ কথা উল্লেখ কৰা হোৱা নাছিল। সেয়েহে তেওঁ দৃষ্টিহীন প্ৰাৰ্থী হিচাপে আবেদন কৰিছিল। অৱশ্যে ন্যায়াধীশ জে.বি.পাৰদিৱালা আৰু কে.ভি. বিশ্বনাথনে এই বিষয়ে স্পষ্ট কৰি দিয়ে। এই আদেশ নিৰ্দিষ্ট তথ্য আৰু পৰিস্থিতিত গৃহীত কৰা হৈছিল আৰু ইয়াক নজিৰ হিচাপে ধৰিব নালাগে বুলি কয় উচ্চতম ন্য়ায়ালয়ে।