মৃত্যুৰ পিছত সঁচাকৈয়ে থাকে নে আত্মাৰ অস্তিত্ব! কি কৈছে গৱেষণাই?
ধৰ্ম, দৰ্শন আৰু আধুনিক বিজ্ঞান—এই তিনিও দিশৰ পৰাই চলি আহিছে আত্মাৰ ৰহস্যৰ অনুসন্ধান। গতিকে এই তিনিটা দিশৰ পৰাই আত্মা সম্পৰ্কে থকা ধাৰণাৰ বিষয়ে চাওঁ আহক।
মৃত্যুৰ পিছত কি হয়? শৰীৰটো নিস্তেজ হৈ যোৱাৰ লগে লগে আমাৰ সকলো অনুভৱ, স্মৃতি আৰু অস্তিত্ব চিৰদিনৰ বাবে নোহোৱা হৈ যায় নেকি? নে শৰীৰৰ বাহিৰতো আত্মা জীয়াই থাকে? হাজাৰ হাজাৰ বছৰ ধৰি মানৱ জাতিয়ে এই প্ৰশ্নৰ উত্তৰ বিচাৰি ফুৰিছে। ধৰ্ম, দৰ্শন আৰু আধুনিক বিজ্ঞান—এই তিনিও দিশৰ পৰাই চলি আহিছে এই ৰহস্যৰ অনুসন্ধান। গতিকে এই তিনিটা দিশৰ পৰাই আত্মা সম্পৰ্কে থকা ধাৰণাৰ বিষয়ে চাওঁ আহক।
ধৰ্মীয় আৰু শাস্ত্ৰীয় মত
ভাৰতীয় দৰ্শন অনুসৰি আত্মা কেতিয়াও ধ্বংস নহয়। শ্ৰীমদ্ভগৱদ্গীতাত কোৱা হৈছে যে আত্মাৰ জন্মও নাই আৰু মৃত্যুও নাই। উপনিষদ আৰু পুৰাণৰ মতে, দেহটো ক্ষণস্থায়ী কিন্তু আত্মা চিৰন্তন। মৃত্যুৰ পিছত আত্মাই এটা দেহৰ পৰা আন এটা দেহলৈ যাত্ৰা কৰে। মানুহৰ কৰ্মফল অনুযায়ী আত্মাৰ পুনৰ্জন্ম বা মোক্ষ (মুক্তি) লাভ হয়।
বৌদ্ধ দৰ্শনৰ মত
বৌদ্ধ ধৰ্মই আত্মাৰ কোনো স্থায়ী অস্তিত্ব স্বীকাৰ নকৰে। তেওঁলোকৰ মতে মৃত্যুৰ পিছত এক প্ৰকাৰৰ ‘চেতনা সোঁত’ আগবাঢ়ি যায়, যিটো আত্মাৰ ধাৰণাৰ পৰা পৃথক। বৌদ্ধ দৰ্শনে ‘অনাত্তা’ বা ‘অ-আত্মা’ মতবাদ বিশ্বাস কৰে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল মানুহ পাঁচটা পৰিৱৰ্তনশীল উপাদানৰ সমষ্টিহে; ইয়াৰ কোনো স্থায়ী সত্তা নাই, বৰঞ্চ ই এক নিৰন্তৰ পৰিৱৰ্তনশীল চেতনাৰ প্ৰবাহ যি পুনৰ্জন্মৰ কাৰণ হয়।
বিজ্ঞানৰ দৃষ্টিত
বিজ্ঞানে পোনপটীয়াকৈ ‘আত্মা’ শব্দটো ব্যৱহাৰ নকৰিলেও ‘চেতনা’ক লৈ বহু গৱেষণা কৰিছে। মৃত্যুৰ মুখৰ পৰা উভতি অহা বহু লোকৰ অভিজ্ঞতা দেখি বিজ্ঞানীসকল আচৰিত হৈছে। The Lancet আৰু *Journal of Consciousness Studies-ত প্ৰকাশিত কিছু গৱেষণা অনুসৰি, হৃদস্পন্দন বন্ধ হোৱাৰ পিছতো কেইমিনিটমানলৈ মগজুত বৈদ্যুতিক ক্ৰিয়া-কলাপ চলি থাকিব পাৰে। অৱশ্যে এয়া মগজুৰ কোনো ৰাসায়নিক বিক্ৰিয়া নেকি, সেই বিষয়ে বিজ্ঞান এতিয়াও নিশ্চিত নহয়।
পেৰানৰ্মেল গৱেষণা আৰু পুনৰ্জন্ম
বিশ্বৰ বহু গৱেষকে আত্মা আৰু পৰকালক লৈ গৱেষণা কৰিছে। ভাৰ্জিনিয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা বিশেষ বিভাগে বহু বছৰ ধৰি শিশুৰ পূৰ্বজন্মৰ স্মৃতিৰ ওপৰত গৱেষণা চলাইছে। বহু ক্ষেত্ৰত শিশুৱে কোৱা পূৰ্বজন্মৰ কথাৰ সত্যতাও পোৱা গৈছে। ভূত-প্ৰেত বা মৃত্যুৰ পিছত আত্মীয়ক সপোনত দেখাৰ দৰে ঘটনাবোৰক বহু গৱেষকে কেৱল কাকতালীয় বুলি মানি ল’বলৈ টান পায়।
শাস্ত্ৰই কয়—আত্মা অমৰ, কিন্তু বিজ্ঞান এতিয়াও ৰহস্যৰ আৱৰ্তত। এফালে প্ৰাচীন জ্ঞান আৰু আনফালে আধুনিক গৱেষণা; দুয়োটা ধাৰাই এক অচিনাক্ত ৰহস্যৰ মাজত থমকি ৰৈছে। হয়তো মৃত্যুৰ এই ৰহস্য মানুহৰ বাবে সদায় এক চিৰন্তন কৌতুহল হৈয়ে ৰৈ যাব।
