Budget 2026: বাজেট মানেই দাঁত ভঙা কিছুমান শব্দ, কোনটোৰ অৰ্থ কি জানেনে?

Budget

বৃদ্ধি পোৱা মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হেঁচাত জীৱন নিৰ্বাহ কৰি আছে সাধাৰণ মানুহে। বিৰোধীয়ে এই বিষয়টোক লোকসভা নিৰ্বাচনতো অন্যতম বিষয় হিচাপে লৈছিল। একে সময়তে কৰ্মসংস্থাপনৰ অভাৱৰ বাবে উদ্বেগো প্ৰকাশ কৰিছে। ইয়াৰ মাজতে কেন্দ্ৰীয় বিত্তমন্ত্ৰী নিৰ্মলা সীতাৰমণে অহা ২২ জুলাইত ২০২৪-২৫ বিত্তীয় বৰ্ষৰ পূৰ্ণাংগ বাৰ্ষিক বাজেট দাখিল কৰিব। এয়া ষষ্ঠবাৰৰ বাবে পূৰ্ণাংগ বাজেট দাখিল কৰিব সীতাৰমণে।

একেৰাহে তৃতীয়বাৰৰ বাবে নৰেন্দ্ৰ মোদী চৰকাৰ ক্ষমতালৈ অহাৰ পাছত এইখনেই হ’ব প্ৰথমখন সম্পূৰ্ণ বাজেট। বাজেট ভাষণৰ সময়ত মুদ্ৰাস্ফীতি, ৰাজহ ঘাটি, মূলধনী ব্যয়, ৰাজহ লাভ, বেয়া ঋণ আদি কেইবাটাও শব্দৰ কথা উল্লেখ কৰা হয়। বহুতৰে বাবে এই সকলোবোৰ শব্দ একেবাৰে বুজিব নোৱাৰা। বহুতে সেইবোৰ ভালদৰে বুজিব পৰা নাই। এনে পৰিস্থিতিত এইবাৰৰ বাজেট দাখিল কৰাৰ আগতে বাজেটত ব্যৱহৃত কিছুমান বিশেষ শব্দৰ অৰ্থ জানো আহক –

কেন্দ্ৰীয় বাজেট বা বাৰ্ষিক বিত্তীয় বিৱৰণী

ভাৰতীয় সংবিধানৰ ১১২ নং অনুচ্ছেদ অনুসৰি কেন্দ্ৰীয় বাজেটক বাৰ্ষিক বিত্তীয় বিৱৰণী বুলিও কোৱা হয়। ই হৈছে প্ৰতিটো বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাবে চৰকাৰৰ আয় আৰু ব্যয়ৰ আনুমানিক হিচাপ, অৰ্থাৎ পিছৰ বছৰৰ ১ এপ্ৰিলৰ পৰা ৩১ মাৰ্চলৈকে। ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় বাজেট সদায় ১ ফেব্ৰুৱাৰীত দাখিল কৰা হয়। লোকসভা নিৰ্বাচনৰ বছৰবোৰত ১ ফেব্ৰুৱাৰীত বাজেট দাখিল কৰিব নোৱাৰি।

এই বছৰবোৰত সেই তাৰিখত অন্তৱৰ্তীকালীন বাজেট দাখিল কৰা হয়। নতুন চৰকাৰ গঠনৰ পিছত সম্পূৰ্ণ বাজেট সংসদত দাখিল কৰিব লাগিব। ইয়াৰ উপৰিও পৰৱৰ্তী বিত্তীয় বৰ্ষৰ বাজেটৰ আনুমানিক হিচাপও দিয়া হৈছে। বাজেট শব্দটো ইংৰাজী শব্দ ‘Bowgette’ৰ পৰা আহিছে। এই শব্দটো ফৰাচী শব্দ ‘Bougette’ৰ পৰা আহিছে।

অৰ্থনৈতিক জৰীপ

বাজেটত বিত্ত মন্ত্ৰালয়ে দাখিল কৰা অন্যতম মূল নথি হৈছে অৰ্থনৈতিক জৰীপ। এই নথিখন প্ৰতি বছৰে কেন্দ্ৰীয় বাজেট দাখিল কৰাৰ আগতে দাখিল কৰা হয়। অৰ্থনৈতিক সমীক্ষাত বিগত বিত্তীয় বৰ্ষৰ ভাৰতীয় অৰ্থনীতিৰ বিষয়ে বিতং তথ্য সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। অৰ্থনৈতিক জৰীপত অৰ্থনীতিৰ বৰ্তমানৰ অৱস্থাৰ লগতে ইয়াৰ ভৱিষ্যতৰ দৃষ্টিভংগীও সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে। মুখ্য অৰ্থনৈতিক উপদেষ্টাৰ নেতৃত্বত বিত্ত মন্ত্ৰালয়ৰ এটা দলে এই অৰ্থনৈতিক জৰীপৰ নথি প্ৰস্তুত কৰে। কেন্দ্ৰীয় বাজেট দাখিল কৰাৰ এদিন পূৰ্বে সংসদৰ দুয়োটা সদনত এই নথিখন দাখিল কৰা হয়। অৰ্থনৈতিক জৰীপৰ নথিখন প্ৰথমবাৰৰ বাবে ১৯৫০-৫১ চনৰ বিত্তীয় বৰ্ষত উপস্থাপন কৰা হৈছিল।

মুদ্ৰাস্ফীতি

সাধাৰণতে মুদ্ৰাস্ফীতিৰ হাৰ শতাংশ হিচাপে প্ৰকাশ কৰা হয়। বিভিন্ন আভ্যন্তৰীণ বা বাহ্যিক কাৰণত অত্যাৱশ্যকীয় সামগ্ৰীৰ মূল্য বৃদ্ধি হ’লে ইয়াক মুদ্ৰাস্ফীতি বোলা হয়। মুদ্ৰাস্ফীতিৰ অৰ্থ হ’ল এখন দেশৰ মুদ্ৰাৰ ক্ৰয় ক্ষমতা হ্ৰাস পোৱা। মুদ্ৰাস্ফীতি নিয়ন্ত্ৰণ কৰিবলৈ আৰ বি আইয়ে সুতৰ হাৰ সলনি কৰি থাকে।

চেছ

চেছ হৈছে চৰকাৰে এটা নিৰ্দিষ্ট উদ্দেশ্যৰ বাবে আৰোপ কৰা অতিৰিক্ত কৰ। যদি কোনো সেৱা বা সামগ্ৰীৰ ওপৰত ইতিমধ্যে কৰ আৰোপ কৰা হয়, তেন্তে অতিৰিক্ত কৰ হিচাপে চেছ সংগ্ৰহ কৰা হয়। চৰকাৰে চেছ ধন আঁতৰাই ৰাখে, কিন্তু ই দেশৰ একত্ৰিত পুঁজিৰ অংশ। কিন্তু এই পুঁজি যি কামৰ বাবে সংগ্ৰহ কৰা হয়, সেই কামতহে ব্যয় কৰিব পাৰি।

ৰাজহ বাজেট

বাজেটৰ দুটা অংশ আছে। প্ৰথমটো ৰাজহ আৰু দ্বিতীয়টো ব্যয়। চৰকাৰে কৰ আদিৰ পৰা প্ৰত্যক্ষ আয় কৰে। কিছুমান ধন আন দেশক দিয়া ঋণৰ সুতৰ পৰা আৰু কিছু টকা বিনিয়োগৰ পৰা আহে। ঠিক তেনেদৰে চৰকাৰে ৰাজহ আয়ৰ পৰা কিছু টকা খৰচ কৰি কিছুমান কামৰ বাবে ধন ধাৰে লয়। চৰকাৰে ৰাজহ আয়ৰ পৰা যি কৰ আদায় কৰে তাক ৰাজহ বাজেট বোলে।

বিত্তীয় বিধেয়ক

এইখন কেন্দ্ৰীয় বাজেটৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ নথি। এই বিধেয়কখন বাজেট অধিবেশনত দাখিল কৰা হয়। ইয়াত বাজেটত প্ৰস্তাৱিত কৰ আৰোপ, আঁতৰোৱা, ৰেহাই, বাতিল বা নিয়ন্ত্ৰণৰ সবিশেষ দিয়া হৈছে।

আবকাৰী শুল্ক

আবকাৰী শুল্কক আবকাৰী কৰ বুলিও কোৱা হয়। ই হৈছে দেশৰ ভিতৰত সামগ্ৰীৰ উৎপাদন আৰু বিক্ৰীৰ ওপৰত কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে আৰোপ কৰা কৰ। ই এক প্ৰকাৰৰ পৰোক্ষ কৰ। আবকাৰী শুল্কক এতিয়া কেন্দ্ৰীয় মূল্য সংযোজিত কৰ বুলিও কোৱা হয়। কোনো সামগ্ৰীৰ ওপৰত আৰোপ কৰা আবকাৰী শুল্ক সেই সামগ্ৰীৰ ওপৰত আৰোপ কৰা অন্যান্য কৰত যোগ কৰি প্ৰস্তুতকাৰীয়ে সংগ্ৰহ কৰে। পিছত চৰকাৰৰ ওচৰত আবকাৰী শুল্ক জমা দিয়ে।

অতিৰিক্ত অনুদান

চৰকাৰে নিজৰ প্ৰয়োজনীয় খৰচ পূৰণৰ বাবে অনুমোদিত অনুদানতকৈ অধিক খৰচ কৰা ধনক অতিৰিক্ত অনুদান বোলা হয়। সংসদে অনুমোদন জনোৱা অনুদানৰ পৰিমাণ চৰকাৰৰ প্ৰয়োজনীয় ব্যয়তকৈ কম হ’লে অতিৰিক্ত অনুদানৰ আনুমানিক পৰিমাণ সংসদৰ সন্মুখত ৰখা হয়। এই অনুদান বিত্তীয় বৰ্ষ শেষ হোৱাৰ আগতে সংসদত দাখিল কৰা হয়।

বিনিয়োগ বন্ধ কৰা

এই শব্দটো যোৱা কেইবছৰমানৰ পৰা বাজেট ভাষণত অপৰিহাৰ্য হৈ পৰিছে। চৰকাৰে যেতিয়া ৰাজহুৱা খণ্ডৰ যিকোনো সংগঠন বা সম্পত্তি বিক্ৰী কৰে তেতিয়া ইয়াক বিনিয়োগহীনতা বোলা হয়। যেতিয়া ৰাজহুৱা খণ্ডৰ উদ্যোগ বা পি এছ ইউৰ ঋণৰ বোজা বৃদ্ধি পায় আৰু ঋণাত্মক লাভ দিবলৈ আৰম্ভ কৰে তেতিয়া ইয়াৰ পৰা দেখা যায় যে চৰকাৰৰ আৰ্থিক সম্পদৰ ওপৰত হেঁচা পৰিছে। সেই সময়ত চৰকাৰে সেই অলাভজনক সংগঠনবোৰ বিক্ৰী কৰাৰ পথত আগবাঢ়ে।